วิปัสสนาคืออะไร  
โดย อาจารย์วรรณสิทธิ์ ไวทยะเสวี

วิปัสสนา
เป็นข้อปฏิบัติในพุทธศาสนา เพื่อความหมดจดจากกิเลส เพื่อกระทำพระนิพพานให้แจ้ง และเพื่อความพ้นทุกข์ทั้งปวง ผู้ประสงค์จะปฏิบัติวิปัสสนา ควรทราบหลักปฏิบัติวิปัสสนาโดยสังเขปเสียก่อน จะได้ไม่สับสนในการปฏิบัติ ดังนี้คือ : -
๑. วิปัสสนาคืออะไร ?
วิปัสสนาเป็นชื่อของปัญญาที่เห็นนามรูป ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ที่เรียกว่า เห็นไตรลักษณ์
๒. อารมณ์ของวิปัสสนา ได้แก่อะไร ?
อารมณ์ของวิปัสสนา ได้แก่ รูปนามที่เป็นปรมัตถธรรมตามความเป็นจริง รูปนามนั้น
ต้องเป็นปัจจุบันอารมณ์ และเป็นที่อาศัยของตัณหาและทิฏฐิกิเลส
๓. ประโยชน์ของวิปัสสนามีอย่างไร ?
ประโยชน์เบื้องต้น ทำลายวิปลาสธรรม ๔ มี อัตตวิปลาส นิจจวิปลาส สุขวิปลาส และ
สุภวิปลาส ที่เป็นความเห็นผิดจากรูปนามตามความเป็นจริง ประโยชน์ที่สุด ทำให้หมดจดจากกิเลส แจ้งพระนิพพาน พ้นจากทุกข์ทั้งปวง
๔. ธรรมที่เป็นอุปสรรคแก่วิปัสสนาได้แก่อะไร ?
ธรรมที่เป็นเครื่องปิดบังไตรลักษณ์ มี ๓ ประการ คือ :-
สันตติ ความสืบต่ออย่างรวดเร็วของนามรูป ปิดบัง อนิจจัง
อิริยาบถ เพราะไม่ได้พิจารณาอิริยาบถจึงปิดบัง ทุกข์
ฆนสัญญา ความรวมกันเป็นกลุ่มของรูปนามขันธ์ ๕ ปิดบัง อนัตตา
๕.ธรรมที่มีอุปการะแก่วิปัสสนามีอะไรบ้าง ?
วิปัสสนาภูม ๖ สติปัฏฐาน ๔ ญาณ ๑๖ วิปัสสนาญาณ ๙ วิสุทธิ ๗
๖. การเจริญวิปัสสนา จะต้องปฏิบัติอย่างไร ?
ต้องปฏิบัติตามหลักคำสอนในสติปัฏฐานจึงเป็นเหตุโดยตรงให้วิปัสสนาเกิดขึ้นได้
๗.สติปัฏฐาน คืออะไร ?
สติด้วย ที่ตั้งของสติด้วย ชื่อว่า สติปัฏฐาน
สติ ธรรมชาติที่ระลึกรู้อารมณ์ เป็นไปพร้อมกับปัญญา และความเพียร
ปัฏฐาน ที่ตั้งของสติ ได้แก่ กาย เวทนา จิต ธรรม โดยย่อแล้วได้แก่ รูป กับนาม
๘.อารมณ์ของสติปัฏฐาน ๔ ได้แก่อะไร ?
กาย เวทนา จิต ธรรม โดยย่อ คือ รูป นาม เช่นเดียวกับ อารมณ์ ของวิปัสสนา
๙. องค์ธรรม ของสติปัฏฐาน ๔ มีอะไรบ้าง ?
อาตาปี ได้แก่ ความเพียรใน สัมมัปปธาน ๔
สัมปชาโน ได้แก่ ปัญญาใน สัมปชัญญะ ๔
สติมา ได้แก่ สติใน สติปัฏฐาน ๔
สติปัฏฐาน ๔ จึงเป็นทั้งธรรมที่เป็นอารมณ์ที่ถูกเพ่ง และเป็นทั้งธรรมที่เป็นผู้เพ่งอารมณ์
และ สติปัฏฐาน ๔ เป็นเบื้องต้นของมรรคพรหมจรรย