สอบอารมณ์ผู้ปฏิบัติ  
โดย อาจารย์ปราณี สำเริงราชย์

๑. ไม่สำรวมใจ คือรู้ว่าฟุ้งไปแล้วก็ติดตามเรื่องต่อไปอีก (ต้องให้เรื่องจบก่อน) ฟุ้งไปไม่เป็นไร ห้ามกันไม่ได้ แต่ห้ามไม่ให้ฟุ้งหรือปล่อยเลยตามเลยนี่สิไม่ถูก

๒. สำรวมใจ คือไม่สนใจอารมณ์ภายนอก คอยตั้งอยู่กับปัจจุบัน รู้อยู่กับอารมณ์กรรมฐาน

๓. นึกกับรู้สึกต้องสังเกตและจำได้ด้วย มิฉะนั้นก็ไม่สามารถตั้งอยู่กับอารมณ์ปัจจุบันได้บ่อย ๆ ก็ไม่มีโอกาสตามรู้ตามพิสูจน์ความจริงของอารมณ์ได้

๔. โยนิโสมนสิการ คือการทำความเข้าใจถูกในอารมณ์และการทำกิจทุกอย่าง ทำความเข้าใจถูกเป็นปัจจัยแก่ปัญญา ถ้าทำความเข้าใจผิดก็เป็นปัจจัยแก่กิเลส