แต่ความจริงแล้วผลทั้งหลายย่อมเกิดจากเหตุ ถ้าเหตุไม่มีผลก็เกิดขึ้นไม่ได้ แต่ที่ผลเกิดขึ้นได้เพราะเหตุเราได้ทำไว้แล้ว ถ้าเราได้ศึกษาคำสอนในพระพุทธศาสนาจะทำให้เกิดความเห็นถูก ก็แก้ความเห็นผิดให้ลดลงไปได้ชีวิตก็มีความสุข เมื่อประพฤติความดีก็สามารถกำจัดกิเลส คือความโลภ โกรธ หลง ให้ลดลง ด้วยการเจริญกุศล มีการให้ทาน รักษาศีล เจริญสมาธิ เจริญปัญญา เพราะธรรมเหล่านี้เป็นธรรมที่กำจัดกิเลสให้หมดไป ก็สามารถใช้ชีวิตให้เป็นประโยชน์แก่ตนได้มาก คือช่วยตนเองให้พ้นจากทุกข์ไปตามลำดับ

นกตัวเมีย ได้พูดขึ้นมา “ พรุ่งนี้เราจะได้อาหารที่ไหนกิน ”

นกตัวผู้ ก็บอกว่า “ จะได้ท่านธรรมปาละกินเป็นอาหาร ”

นกตัวเมีย ถามว่า “ เพราะเหตุใด ? ”

นกตัวผู้ ก็ตอบว่า “ ท่านธรรมปาละตอบปัญหาของท่านกปิลพรหมไม่ได้ก็จะต้องถูกตัดศีรษะ เราก็จะได้ท่านธรรมปาละกินเป็นอาหาร ? ”

นกตัวเมีย ก็ถามว่า “ ท่านรู้ปัญหานั้นหรือ ? ”

นกตัวผู้ ก็บอกว่ารู้ และเล่าปัญหานั้นให้นกตัวเมียฟัง

ลูกให้มีความสุขทุกอย่าง ซึ่งเป็นธรรมชาติของสัตว์โลกมักมีจิตใจไหลลงสู่ที่ต่ำมากกว่าไหลขึ้นสู่ที่สูง คือรักลูกมากกว่ารักพ่อแม่ เช่นลูกจะต้องการอะไร พ่อแม่หาให้ได้แทบทุกอย่าง ยอมสละความสุขของตนเองยกให้แก่ลูกได้ทั้งหมด แต่เวลาพ่อแม่จะต้องการอะไรจากลูก ส่วนมากลูกจะให้พ่อแม่โดยยาก เหตุนี้ท่านผู้รู้จึงได้อุปมาจิตใจของคนว่าเหมือนกับน้ำที่มีแต่ไหลลงสู่ที่ต่ำอย่างเดียวที่จะไหลขึ้นสู่ที่สูงต้องมีการทำเป็นพิเศษ ดังนั้นพ่อแม่ที่อุปการะลูกก็ชื่อว่าเป็นบุพพการี ส่วนลูกที่มีกตัญญูกตเวทีตอบแทนคุณพ่อแม่นั้นหาได้ยาก คือพ่อแม่มีลูกกี่คนก็เลี้ยงได้หมด แต่พ่อแม่สองคนนั้นลูกหลายคนเลี้ยงไม่ได้ นอกจากลูกที่มีคุณงามความดีจึงจะเห็นคุณของพ่อแม่และตอบแทนคุณพ่อแม่ได้ เหตุนี้พ่อแม่ที่เป็นบุพพการีและลูกที่มีกตัญญูกตเวทีที่จะได้ครบทั้งคู่ พระพุทธองค์ตรัสว่าเป็นบุคคลที่หาได้ยากในโลก

๑. ตโม ตม ปรายโน บุคคลที่มืดมามืดไป คือบุคคลที่เกิดในตระกูลยากจนเข็ญใจหาเลี้ยงชีพได้ยาก เพราะชาติก่อนเคยเกิดในอบายสั่งสมแต่ความโง่ ชาตินี้ได้เกิดมาเป็นมนุษย์จึงเป็นคนโง่ ไม่รู้จักทำบุญกุศลก็ทำแต่บาปอกุศลทุจริต เมื่อตายไปก็ต้องกลับไปเกิดในอบายอีก เพราะไม่รู้ว่าที่ได้เกิดมาเป็นมนุษย์นั้นเกิดได้ด้วยบุญ จึงไม่ได้ทำบุญตอบแทนบุญคุณของบุญ จึงเป็นผู้มืดมามืดไป

๒. ตโม โชติ ปรายโน บุคคลผู้มืดมาสว่างไป คือ บุคคลที่เกิดในตระกูลยากจน แต่ในอดีตชาติได้เคยทำบุญไว้แม้จะยากจนก็ชอบทำแต่ความดี ประพฤติกาย วาจา ใจ สุจริต ทำบุญกุศลเสมอ ๆ เมื่อตายไปก็ได้ไปเกิดในสุคติ เพราะรู้จักกตัญญูต่อบุญ จึงเป็นผู้มืดมาสว่างไป

๓. โชติ ตโม ปรายโน บุคคลผู้สว่างมามืดไป คือบุคคลที่เกิดในตระกูลมั่งคั่งร่ำรวย แต่ไปคบกับคนพาลทำให้ประพฤติกาย วาจา ใจ ทุจริต ทำแต่บาปอกุศล เมื่อตายไปก็ต้องไปเกิดในอบายทุคติ เพราะไม่รู้จักกตัญญูต่อบุญที่ทำให้ตนได้มาเกิดเป็นมนุษย์ จึงเป็นผู้สว่างมามืดไป

๔. โชติ โชติ ปรายโน บุคคลผู้สว่างมาสว่างไป คือบุคคลที่เกิดในตระกูลมั่งคั่งร่ำรวยประกอบด้วยปัญญา มีความประพฤติดี ทำแต่บุญกุศล เมื่อตายไปก็ได้ไปเกิดในสุคติ เพราะรู้จักคุณค่าของบุญได้เป็นบุพพการีบุคคลด้วย เป็นกตัญญูกตเวทีบุคคลด้วย ย่อมช่วยตัวเองให้พ้นจากทุกข์ได้ จึงเป็นผู้สว่างมาสว่างไป บุคคลประเภทที่ ๔ นี้เป็นบุคคลที่หาได้ยาก

สาธุ สาธุ สาธุ

รู้อะไรก็ไม่รู้เท่ารู้ตัว ไม่พ้นพัวอกุศลพ้นอบาย